«O filme ideal non necesita rótulos»

«Dimitri Kirsanoff, nado Markus David Sussmanovitch Kaplan, era uns dos emigrantes rusos que abandonaron o país trala Revolución, chegando a Francia en 1919. Despois de estudar no École Normale de Musique de París, atopou traballo no acompañamento de filmes como violoncellista en diversas salas parisienses. Nunha delas coñeceu a unha moza francesa que estaba a traballar na ampliación fotográfica, Germaine Marie Josèphe Lebas (que máis tarde adoptaría o nome artístico de Nadia Sibirskaïa). Ambos, interesados no cinema, tentaron sen éxito facerse un sitio na interpretación. En 1923 decidiron tomar a iniciativa e co orzamento que puideron xuntar entre os dous, rodaron L’ironie du destin (1923), dirixida e escrita por Kirsanoff e protagonizada por eles mesmos. Malia que non chegou aos nosos días e a información sobre ela é escasa, apenas sabemos que trataba sobre a consecución e perda do amor, está considerada como a primeira película francesa sen rótulos. Xa dende o seu primeiro traballo, Kirsanoff deixou clara a súa predilección por unha linguaxe puramente fílmica.

Non tardaría en acometer a súa segunda obra, con só 25 anos, no inverno de 1924 comezou a rodaxe de Ménilmontant, outra vez sería unha produción propia e artesanal, desta volta Kirsanoff desenvólvese detrás das cámaras, encárgase de escribir, dirixir, filmar e montar. O papel protagonista é para a súa dona: Sibirskaïa amósase como unha das grandes actrices dramáticas do país. “Nos filmes debería haber unha cadencia similar á da música. Ese ritmo, dimanante da edición, é o que produce a poesía visual”, dicía o director e músico eslavo. O certo é que foi capaz de levalo á práctica dunha maneira maxistral.

Os compases iniciais de Ménilmontant son frenéticos, violentos, o espectador non ten tempo de apoiar os cóbados nas rilleiras das butacas, unha montaxe endiañada sacódenos coa desesperación dos que van morrer. No artigo de Murnau do que está extraída a cita que inicia este texto [título do post], o realizador alemán di que “unha forma de eliminar os rótulos é amosar pensamentos antagónicos de forma paralela”, Kirsanoff utiliza decote a comparación, mais non só de situacións opostas, senón que pertencendo a unha mesma categoría, presentan graos diferentes, así no canto de contrapoñer sempre a opulencia á miseria, retrátanos esta última con máis acridade comparando pobreza con pauperismo, ou á inversa para amosar certo nivel de felicidade dentro do infortunio. Hai un último tipo de comparación tamén moi común en Kirsanoff, a metáfora, que vertebra a pequena peza coa que pecharemos esta sesión, Brumes d’automne (1928), a outonía como símbolo do cesamento dun amor, “unha sorte de poema á faciana de Nadia Sibirskaïa”. Outra traza fundamental dese cinema tan fluído do músico estoniano é a elipse, utilizada non só para evitar amosar situacións que se sobreentenden, tamén usada con intencións dramáticas como poderemos comprobar nesta Ménilmontant, sendo imaxes posteriores as que posibilitarán que o espectador encha eses ocos resolvendo a incógnita. Amais da montaxe, resulta abraiante o uso da cámara dun autor tan novo e inexperimentado, Ménilmontant ten algo das sinfonías urbanas no seu retrato das rúas de París, é capaz de utilizar cunha moderna mestría o plano subxectivo, a cámara afástase do estatismo, bebe case de que todas as correntes silentes, amais de aportar esa narración case musical tan súa.»

(Fragmento do texto que escribiu David Holm, de Recanto Silente, para a sesión programada por el mesmo no Cineclube de Compostela)

Mércores 11 de abril ás 21.45h no Pichel
Brétemas de outono
(Brumes d’automne, Dimitri Kirsanoff, Franza, 1929, 12′, VO)
+
Ménilmontant
(Ménilmontant, Dimitri Kirsanoff, Franza, 1926, 38′, VO)
Sesión especial programada por David Holm, do blog Recanto Silente